به گزارش خبرگزاری نوین مگ، پرخوری عصبی فراتر از یک عادت غذایی ناسالم، یک مکانیسم دفاعی پیچیده روانی است که در آن فرد برای مدیریت تنشهای درونی و خلأهای عاطفی، به جای حل مسئله، به سمت غذا پناه میبرد. این اختلال که اغلب با مصرف حجم زیادی از مواد غذایی در مدت زمان کوتاه و بدون احساس لذت واقعی همراه است، ریشه در ناتوانی فرد در تنظیم هیجانات دارد. در این حالت، غذا از یک نیاز بیولوژیک خارج و به ابزاری برای سرکوب اضطراب، فرار از تنهایی و تسکین دردهای روانی تبدیل میشود که چرخهای معیوب و مخرب را در زندگی فرد ایجاد میکند.
علت بروز این اختلال را نمیتوان تنها در یک عامل جستوجو کرد، بلکه ترکیبی از عوامل بیولوژیک، روانی و محیطی در آن دخیل هستند. از نظر روانشناختی، پایین بودن عزتنفس، تصویر بدنی منفی و کمالگرایی افراطی که منجر به محدودیتهای غذایی شدید میشود، از محرکهای اصلی هستند، همچنین تجربیات تلخ دوران کودکی، تروماها یا الگوهای خانوادگی ناسالم که در آن غذا به عنوان پاداش یا تسکیندهنده استفاده میشده، زمینه را برای بروز این رفتار در بزرگسالی فراهم میکنند. از سوی دیگر، استرسهای مزمن زندگی مدرن و فشارهای اجتماعی، فرد را به سمت راهحلهای فوری و موقت مثل پرخوری سوق میدهند.
پیامدهای پرخوری عصبی فراتر از افزایش وزن و چاقی است و میتواند تمام ابعاد وجودی فرد را تحت تأثیر قرار دهد و از نظر جسمی، این رفتار خطر ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و مشکلات گوارشی را به شدت افزایش میدهد، اما آسیبهای روانی آن شاید عمیقتر باشند و احساس شرم، گناه و نفرت از خود پس از هر دوره پرخوری، اعتمادبهنفس فرد را نابود میکند و میتواند منجر به انزوا و افسردگی شدید شود که این وضعیت کیفیت زندگی را به شدت پایین میآورد و فرد را در تنهایی و رنج فرو میبرد.
درمان و بهبود شرایط نیازمند یک رویکرد چندوجهی است که در قدم اول، پذیرش وجود مشکل بدون قضاوت است. درمانهای شناختی-رفتاری (CBT) به عنوان یکی از مؤثرترین روشها، به فرد کمک میکند تا الگوهای فکری منفی که منجر به پرخوری میشوند را شناسایی کند و تغییر دهد. یادگیری مهارتهای مقابلهای سالم مانند مدیریت استرس، حل مسئله و بیان احساسات به جای سرکوب آنها، جایگزینهای قدرتمندی برای خوردن هستند و در بسیاری از موارد، مشاوره با متخصص تغذیه برای اصلاح رابطه با غذا و حذف رژیمهای سختگیرانه نیز بخشی ضروری از فرایند درمان است.
پرخوری از دیدگاه طب سنتی چه علتی دارد؟ / دمنوشهای مفید طب سنتی برای کاهش اشتها
بهنام یوسفیان، پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه پرخوری عصبی از دیدگاه طب سنتی، ناشی از اختلال در مزاج و غلبه سردی و رطوبت در بدن است که باعث میشود فرد برای جبران کمبود حرارت و انرژی روانی، به سمت مصرف زیاد مواد غذایی، به ویژه شیرینی و غذاهای سنگین برود، به خبرنگار نوین مگ میگوید: در این حالت، قوه غضبیه یا نیروی خشم و تصمیمگیری مغز ضعیف شده و فرد کنترل خود را بر اشتها از دست میدهد و این نوع پرخوری ریشه در ضعف معده و کبد دارد که نمیتوانند مواد غذایی را به خوبی هضم و تبدیل به نیروی حیاتی کنند، در نتیجه مغز سیگنال گرسنگی کاذب ارسال میکند.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین راهکارهای پیشگیری از پرخوری عصبی، اصلاح مزاج و گرم کردن بدن با مصرف غذاهای طبیعی و گرم است، میافزاید: استفاده از ادویههای گرم مانند دارچین، زنجبیل، زیره و فلفل سیاه در وعدههای غذایی، نه تنها به هضم بهتر کمک میکند، بلکه با افزایش حرارت معده، نیاز روانی به خوردن مواد شیرین و پرحجم را کاهش میدهد، همچنین مصرف عسل طبیعی به جای قند و شکر مصنوعی، میتواند اشتهای کاذب ناشی از ضعف عمومی بدن را برطرف کند و تعادل را به سیستم عصبی بازگرداند.
پزشک و متخصص طب سنتی با اشاره به اینکه تقویت قوه هاضمه با مصرف دمنوشهای گیاهی، راهکار مؤثر دیگری برای کنترل پرخوری است، تصریح میکند: نوشیدن چای نبات، دمنوش بادرنجبویه یا ترکیب عرق نعناع و عسل قبل از غذا، باعث ترشح صحیح آنزیمهای گوارشی میشود و احساس سنگینی و گرسنگی مداوم را از بین میبرد و تأکید میشود که معده باید تمیز نگه داشته شود، بنابراین نوشیدن آب جوشیده ولرم صبح ناشتا و مصرف غذاهای فیبردار مانند خاکشیر و انجیر، باعث پاکسازی روده و جلوگیری از یبوست میشود که یکی از عوامل پنهان پرخوری است.
تقویت اعصاب و مدیریت استرس با گیاهان دارویی / چگونه از پرخوری عصبی پیشگیری کنیم؟
یوسفیان با بیان اینکه مدیریت استرس و تقویت اعصاب با استفاده از گیاهان دارویی آرامبخش، نقش کلیدی در جلوگیری از پرخوری عصبی دارد، ادامه میدهد: گیاهانی مانند گل سرخ، سنبلالطیب و اسطوخودوس، با تقویت قوه عاقله و آرام کردن سیستم عصبی، مانع از تصمیمات لحظهای و احساسی برای خوردن میشوند، همچنین ماساژ بدن با روغنهای گیاهی معطر مانند روغن بادرنجبویه یا روغن زنجبیل، باعث تسکین تنشهای عصبی میشود و اضطرابی که اغلب منجر به پرخوری میشود را به شدت کاهش میدهد.
وی با اشاره به اینکه رعایت آداب غذایی از اصول مهم در طب سنتی برای پیشگیری از هرگونه اختلال خوردن است، میگوید: شروع غذا با نمک و غذاهای کمی شور، تحریک اشتهای طبیعی را به همراه دارد و جلوی اشتهای سیریناپذیر ناشی از ضعف معده را میگیرد، همچنین توصیه میشود که غذا را با آرامش و جویدن کامل میل کنید و بلافاصله بعد از غذا نخوابید یا ورزش سنگین نکنید. این کار باعث میشود که غذا به خوبی هضم شود و بدن دچار کمبود یا فشار مواد غذایی نشود که در نهایت از پرخوریهای بعدی جلوگیری میکند.
پزشک و متخصص طب سنتی اضافه میکند: تغییر سبک زندگی و افزایش تحرک برای خشک کردن رطوبتهای مزمن بدن ضروری است و نشستنهای طولانی و کمتحرکی باعث کند شدن متابولیسم و افزایش سردی و رطوبت در بدن میشود که زمینهساز پرخوری است. پیادهروی ملایم، به ویژه در زیر آفتاب، باعث گرم شدن و خشک شدن بدن شده و سودای اضافی را دفع میکند، همچنین پرهیز از اندوه و غمهای طولانی که در طب سنتی به عنوان مرگ تدریجی شناخته میشود، با تقویت روحیه و کمک به دوستان خوب، میتواند از افسردگی و پرخوری ناشی از آن جلوگیری کند.
بروز پرخوری عصبی برای مقابله با هیجانات منفی و تنشهای درونی / چرا غذا احساس خوب ایجاد میکند؟
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی با بیان اینکه پرخوری عصبی یا یک اختلال رفتاری پیچیده است که در آن فرد برای مقابله با هیجانات منفی و تنشهای درونی، به غذا پناه میبرد، به خبرنگار نوین مگ میگوید: برخلاف گرسنگی فیزیولوژیک که نیاز بدن به انرژی است، در پرخوری عصبی، غذا به عنوان ابزاری برای تسکین دردهای روانی، پر کردن خلأهای عاطفی و فرار از استرس استفاده میشود. این رفتار اغلب با احساس شرم و گناه شدید پس از پرخوری همراه است که چرخهای معیوب را شکل میدهد، چراکه فرد برای فرار از این احساسات منفی دوباره به سمت غذا میرود.
وی با بیان اینکه یکی از ریشههای اصلی این اختلال، ناتوانی در تنظیم هیجانات و مدیریت احساسات است، میافزاید: بسیاری از افرادی که دچار پرخوری عصبی میشوند، مهارتهای کافی برای شناسایی و بیان احساسات خود مانند خشم، غم، تنهایی یا اضطراب را ندارند و در نتیجه، آنها احساسات خود را سرکوب کرده و سعی میکنند با خوردن، آنها را خفه کنند. غذا، به ویژه انواع شیرین و چرب، به دلیل ترشح دوپامین و سروتونین در مغز، یک حس موقت آرامش و لذت ایجاد میکند که به فرد اجازه میدهد برای مدتی کوتاه از واقعیتهای تلخ زندگی فرار کند.
روانشناس بالینی با اشاره به اینکه عوامل محیطی و الگوهای یادگیری شده در خانواده نیز نقش مهمی در شکلگیری این رفتار دارند، تصریح میکند: اگر کودک در خانوادهای بزرگ شده باشد که در مواجهه با استرس، غم یا شادی همیشه به غذا پناه برده است، در بزرگسالی نیز از همین مکانیسم ناسالم استفاده میکند، همچنین فشارهای اجتماعی و فرهنگی برای داشتن اندام ایدهآل میتواند باعث ایجاد رژیمهای غذایی سختگیرانه شود. این محدودیتهای غذایی شدید، گرسنگیهای فیزیولوژیک شدیدی ایجاد میکنند که در نهایت منجر به از دست دادن کنترل و پرخوریهای عصبی میشود.
پیشگیری و درمان پرخوری عصبی با یادگیری هوشیاری ذهن
خدادادی با بیان اینکه از منظر روانتحلیلی، پرخوری عصبی میتواند نمادی از نیازهای برآورده نشده در دوران کودکی باشد، ادامه میدهد: خوردن غذا اولین تجربه لذت و امنیت برای انسان است و ارتباط مستقیمی با مادر و مراقبت دارد. برخی روانشناسان معتقدند که در بزرگسالی، فرد سعی میکند با پرخوری، آن حس امنیت، محبت و پر شدن خالی که در کودکی به اندازه کافی دریافت نکرده است را جبران کند و در این حالت، معده نماد خلأ عاطفی است و فرد سعی میکند با پر کردن آن، احساس پوچی و تنهایی را از بین ببرد.
وی با اشاره به اینکه راهکارهای پیشگیری و درمان از دیدگاه روانشناسی بر یادگیری هوشیاری ذهن تمرکز دارد، اضافه میکند: این تکنیک به فرد کمک میکند تا تفاوت بین گرسنگی واقعی و گرسنگی عاطفی را درک کند. فرد میآموزد که قبل از باز کردن یخچال، مکث کند و از خود بپرسد که آیا گرسنه است یا احساس ناراحتی دارد، همچنین یادگیری مهارتهای مقابلهای سالم مانند ورزش، نوشتن احساسات، تنفس عمیق و صحبت با دوستان، جایگزینهای مؤثری برای خوردن در مواجهه با استرس هستند.
روانشناس بالینی با بیان اینکه درمان پرخوری عصبی نیازمند کار بر روی عزتنفس و پذیرش بدن است، خاطرنشان میکند: بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال، تصویر منفی از بدن خود دارند و ارزش شخصی خود را تنها به وزن و ظاهر گره زدهاند و رواندرمانی به ویژه رویکردهای شناختی-رفتاری (CBT) به این افراد کمک میکند تا باورهای غلط و انتقاد از خود را تغییر دهند و یاد بگیرند که خودشان را بدون قید و شرط دوست داشته باشند. وقتی فرد از درون احساس ارزشمندی کند، دیگر نیازی به استفاده از غذا برای تأیید یا آرامش پیدا نخواهد کرد.
راهکارهای پیشگیری و جلوگیری از پرخوری عصبی باید از تغییر سبک زندگی و تقویت آگاهی آغاز شود. هوشیاری در خوردن تکنیکی است که به فرد میآموزد تا به سیگنالهای گرسنگی و سیری بدن خود توجه کند و غذا را با تمرکز و آرامش میل کند و ایجاد یک روتین غذایی منظم و حذف غذاهای پرانرژی و محرک از خانه، از تمایلهای لحظهای میکاهد، همچنین پر کردن زمان با فعالیتهای لذتبخش و مفید، مانع از خالی شدن وقت و در نتیجه کاهش وسوسه برای خوردن به دلیل بیحوصلگی میشود.
تقویت ارتباطات اجتماعی و حمایت عاطفی نقش مهمی در پیشگیری از این اختلال دارد؛ انسانها موجوداتی اجتماعی هستند و تنهایی یکی از بزرگترین محرکهای پرخوری عصبی است. داشتن دوستان قابل اعتماد، عضویت در گروههای حمایتی یا شرکت در فعالیتهای گروهی، حس تعلق را افزایش و تنشهای روانی را کاهش میدهد. وقتی فرد بتواند احساسات خود را با کسی در میان بگذارد و شنیده شود، نیاز به پر کردن شکم با غذا برای تسکین دردها به شدت کاهش مییابد.
از دیدگاه سلامت عمومی، توجه به سلامت روده و مغز نیز میتواند در کنترل این اختلال مؤثر باشد. تحقیقات نشان داده است که رابطهای دوطرفه بین سیستم گوارشی و مغز وجود دارد، بنابراین مصرف غذاهای پروبیوتیک، کاهش قندهای مصنوعی و مواد نگهدارنده، میتواند به تعادل هورمونها و انتقالدهندههای عصبی کمک کند. خواب کافی و با کیفیت نیز در تنظیم هورمونهای گرسنگی مانند گرلین و لپتین نقش اساسی دارد و کمخوابی میتواند به شدت اشتها و میل به غذاهای ناسالم را افزایش دهد.
بهبود از پرخوری عصبی یک مسیر طولانی و نیازمند صبر و شفقت با خود است، فرد باید یاد بگیرد که در روزهای لغزش و بازگشت به عادتهای قدیمی، خود را سرزنش نکند. تمرین خودمهربانی و پذیرش اینکه بهبود یک فرایند خطی نیست، کلید موفقیت است و با تمرین مداوم، تقویت اراده و کمک گرفتن از متخصصان، فرد میتواند کنترل زندگی خود را پس بگیرد، رابطهای سالم با غذا برقرار کند و به آرامش درونی و سلامت جسمی که شایسته آن است، دست پیدا کند.
