به گزارش خبرگزاری نوین مگ، در حالی که بیش از ۸۰ درصد نفت وارداتی چین همچنان از تنگه مالاکا عبور میکند، پکن با پدیدهای راهبردی موسوم به «معضل مالاکا» (Malacca Dilemma) مواجه است؛ وضعیتی که به آسیبپذیری ژئوپلیتیکی ناشی از وابستگی شدید به یک آبراه باریک، پرتردد و بحرانخیز اشاره دارد. انسداد یا ناامن شدن این تنگه میتواند بهطور مستقیم امنیت انرژی چین را تهدید کند، همین مخاطره چین را به سمت توسعه مسیرهای جایگزین زمینی سوق داده تا وابستگی حدود ۷۰ درصدی خود به این گلوگاه حیاتی را کاهش دهد.
در این چارچوب ژئواستراتژیک، ایران بهعنوان «پل مرکزی» کریدورهای تجاری شرق–غرب، جایگاهی کلیدی پیدا کرده است. کریدور اقتصادی چین(آسیای میانه)خاورمیانه (CMEC) که امتداد ابتکار «یک کمربند، یک جاده» محسوب میشود، با عبور از خاک ایران میتواند راهحلی عملیاتی و پایدار برای دور زدن تنگه مالاکا فراهم آورد.
ایران با تمرکز بر توسعه خط ریلی مرند–چشمهسوریا و اتصال آن به شبکههای ترانزیتی اروپا، میکوشد خود را بهعنوان هسته اتصال مسیرهای ریلی چین–اروپا تثبیت کند. فعالسازی کامل مسیرهای ریلی ایران–چین نهتنها زمان حملونقل کالا را از حدود ۳۰ روز مسیر دریایی به کمتر از ۱۵ روز مسیر زمینی کاهش میدهد، بلکه با ایجاد مسیری مستقل از آبراههای تحت نفوذ غرب، بهطور همزمان به کاهش اثرگذاری تحریمها علیه ایران و کاهش آسیبپذیری انرژی چین کمک میکند، این همراستایی منافع، کریدور بینالمللی شمال–جنوب (INSTC) را نیز بهعنوان مسیری مکمل در کنار خطوط ریلی مستقیم ایران(چین برجسته میسازد؛ کریدوری که روسیه، ایران و هند را به یکدیگر پیوند میدهد و الگویی چندقطبی برای تجارت جنوب)شمال ارائه میکند. در شرایط افزایش تنشها در دریای چین جنوبی و تنگه مالاکا، تسریع در تکمیل زیرساختهای ریلی ایران–چین از یک پروژه بهصرف اقتصادی فراتر رفته و به ضرورتی ژئوپلیتیکی و راهبردی برای بازتعریف موازنههای تجاری و انرژی در اوراسیا تبدیل شده است.
چین، مالاکا را رها میکند؛ ایران در قلب انقلاب تجاری جدید جهان
محمد مهدی کریم قهی ؛ کارشناس ترانزیت در گفتوگو با خبرنگار نوین مگ اظهار کرد: افزایش ناامنی در تنگه مالاکا و تشدید رقابت قدرتهای بزرگ بر سر کنترل مسیرهای دریایی، چین را به بازاندیشی در نقشههای تجاری خود واداشته است؛ شرایطی که میتواند ایران را به یکی از گزینههای جدی پکن برای عبور امن کالا از شرق به غرب بدل کند و تحولات اخیر در ژئوپلیتیک تجارت جهانی نشان میدهد که عصر اتکای مطلق به مسیرهای دریایی رو به پایان است. تنگه مالاکا، به عنوان یکی از حیاتیترین شریانهای انتقال انرژی و کالا در جهان، بیش از هر زمان دیگری در معرض ریسکهای امنیتی و سیاسی قرار گرفته است.
وی افزود: حضور فزاینده نظامی آمریکا در شرق آسیا، تنشهای چین با واشنگتن در دریای چین جنوبی و شکنندگی زنجیرههای تأمین، پکن را به سمت تنوعبخشی واقعی مسیرهای تجاری سوق داده است و در این میان، مسیرهای زمینی بار دیگر به کانون توجه بازگشتهاند؛ بهویژه آن دسته از کریدورها که بتوانند بدون عبور از گلوگاههای دریایی تحت کنترل رقبا، اتصال شرق آسیا به بازارهای غربی را تضمین کنند. ایران، با موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد خود در قلب اوراسیا و در تلاقی کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب، بالقوه یکی از برندگان این تغییر پارادایم است.
کارشناس ترانزیت تصریح کرد:راهبرد ترانزیتی ایران در سالهای اخیر، تمرکز ویژهای بر توسعه کریدورهای شرق–غرب و شمال-جنوب داشته است. هدف این رویکرد، تبدیل کشور به گره اتصال آسیای شرقی، آسیای مرکزی، غرب آسیا و اروپا است؛ نقشی که اگر بهدرستی فعال شود، میتواند جایگاه ایران را از یک مسیر عبوری به بازیگری مؤثر در زنجیره تأمین جهانی ارتقا دهد.
کریمی ادامه داد:با این حال، شکلگیری کریدورهای رقیب در اطراف کریدورهای ایرانی و سرمایهگذاری سنگین برخی کشورها در مسیرهای جایگزین در کنار تصمیمگیریهای چابک و بهموقع، این فرصت را به یک رقابت تمامعیار تبدیل کرده است و از سوی دیگر، چین نیز در چارچوب ابتکار (کمربند و جاده) یا همان BRI، به دنبال کاهش آسیبپذیریهای راهبردی خود است و وابستگی بالای اقتصاد چین به تنگه مالاکا، همواره یکی از نقاط ضعف ژئوپلیتیکی این کشور تلقی شده است. افزایش تنشها در این منطقه، انگیزه پکن برای فعالسازی مسیرهای زمینی امنتر را تقویت کرده و مسیر عبوری از ایران را به گزینهای قابل تأمل بدل ساخته است.
وی بیان کرد:در این چارچوب، تعریف مسیر ریلی جدید از شرق ایران به سمت افغانستان و سپس چین، میتواند یک نقطه عطف باشد. اتصال خواف به هرات، امتداد آن به مزارشریف و عبور از کریدور واخان (مرز مشترک افغانستان و چین)، نهتنها ایران را به شبکه ریلی شرق آسیا متصل میکند، بلکه دسترسی کشورهای محصور آسیای مرکزی به بنادر جنوبی ایران را نیز تسهیل خواهد کرد.
کارشناس ترانزیت خاطر نشان کرد: رشد محسوس حمل بار در مسیر خواف–هرات و افزایش ورود قطارهای باری چین به ایران، نشانههایی اولیه از فعال شدن این ظرفیت است، با این حال تبدیل این روند به یک مزیت پایدار، مستلزم عبور از موانع داخلی است، کندی فرایندهای مرزی، ضعف زیرساختهای ریلی و ناهماهنگی نهادی، میتواند این فرصت ژئوپلیتیکی را به یک مزیت ازدسترفته تبدیل کند.
کریمی عنوان کرد: که در رقابت کریدورهای جهانی، کشورهایی موفق خواهند بود که بتوانند سریعتر تصمیم بگیرند، زیرساختها را بهموقع تکمیل کنند و اعتماد بازیگران بینالمللی را جلب نمایند، ناامن شدن تنگه مالاکا به معنای نزدیک شدن خودکار چین به ایران نیست؛ اما بدون تردید، پنجرهای راهبردی را گشوده است. اینکه ایران بتواند از این پنجره به یک مسیر پایدار ترانزیتی تبدیل شود یا نه، به چابکی تصمیمگیری امروز بستگی دارد؛ تصمیمهایی که میتواند آینده امنیت اقتصادی کشور را برای دههها رقم بزند.
به گزارش نوین مگ، در شرایطی که تنشهای ژئوپلیتیک در تنگه مالاکا و دریای چین جنوبی، وابستگی چین به این گلوگاه دریایی (معضل مالاکا) را به نقطه ضعفی راهبردی تبدیل کرده، پکن بهسرعت به سوی مسیرهای زمینی جایگزین حرکت میکند. ایران با موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد در تلاقی کریدورهای شرق-غرب و شمال-جنوب، پتانسیل تبدیل شدن به( هاب ترانزیتی اوراسیا)را دارد. فعالسازی کریدورهای ریلی(بهویژه مسیر خواف-هرات-واخان به سمت چین)نهتنها زمان حمل را به نیمی کاهش میدهد، بلکه امنیت زنجیره تأمین چین و تحریمزدایی ایران را همزمان تأمین میکند. با این حال، موفقیت این فرصت ژئوپلیتیکی منوط به عبور از موانع داخلی است؛ کندی فرایندهای گمرکی، ضعف زیرساختهای ریلی و ناهماهنگی نهادی میتواند این پنجره استراتژیک را به مزیتی ازدسترفته تبدیل کند. در رقابت جهانی کریدورها، تنها کشورهایی برنده خواهند شد که با چابکی تصمیمگیری، زیرساختهای لازم را بهموقع تکمیل کرده و اعتماد بازیگران بینالمللی را جلب کند؛ تصمیمات امروز ایران میتواند آینده امنیت اقتصادی دهههای آینده کشور را رقم بزند.
